Zo controleer je in vijf seconden of een IBAN klopt (en voorkom je een verkeerde overboeking)

Elk IBAN heeft een ingebouwde foutdetector: de twee cijfers na NL. Zo werkt de mod-97-controle, wat de elfproef was en wat de check níet ziet.

Een IBAN is meer dan een lange reeks letters en cijfers. De twee cijfers direct na NL vormen een ingebouwde foutdetector. Typ je één cijfer verkeerd of verwissel je twee cijfers, dan klopt de controle niet meer en kan het nummer niet bestaan. Daardoor zie je in vijf seconden of een rekeningnummer dat je per mail of appje kreeg überhaupt geldig is. Hoe die controle werkt, waarom de oude elfproef is verdwenen en wat een geldig IBAN je níet vertelt, lees je hieronder.

Hoe een Nederlands IBAN is opgebouwd

Een Nederlands IBAN heeft altijd 18 tekens, zo beschrijft Betaalvereniging Nederland de opbouw:

• NL: de landcode.
• Twee cijfers: het controlegetal.
• Vier letters: de code van de bank, zoals ABNA, INGB of RABO.
• Tien cijfers: het rekeningnummer, zo nodig aangevuld met nullen aan het begin.

Een bekend voorbeeld is NL91ABNA0417164300. De 91 is het controlegetal. Dat getal is niet willekeurig gekozen, maar uitgerekend op basis van de rest van het nummer.

De mod-97-controle stap voor stap

De controle werkt volgens een internationale standaard en heet de mod-97-proef. Je kunt hem met een rekenmachine nadoen.

• Zet de eerste vier tekens achteraan: ABNA0417164300NL91.
• Vervang elke letter door een getal: A = 10, B = 11, en zo verder tot Z = 35. Zo wordt A B N A tot 10 11 23 10 en N L tot 23 21.
• Je houdt nu één lang getal over: 101123100417164300232191.
• Deel dat getal door 97. Is de rest precies 1, dan is het IBAN geldig.

In dit voorbeeld is de rest inderdaad 1. Nu een tikfout: verwissel de laatste twee cijfers, zodat je NL91ABNA0417164030 krijgt. Dezelfde berekening geeft dan rest 83. Verander je alleen het laatste cijfer in een 1, dan is de rest 28. De controle pikt vrijwel elke enkele typefout en elke verwisseling van twee cijfers eruit. Je hoeft dit natuurlijk niet uit je hoofd te doen: met onze nieuwe IBAN-rekentool kies je de bank, vul je het rekeningnummer en het controlegetal in en zie je direct of het klopt.

De elfproef: de oude Nederlandse check

Vóór de invoering van IBAN kende Nederland een eigen controle op rekeningnummers van negen of tien cijfers: de elfproef. Je vermenigvuldigt het eerste cijfer met 10, het tweede met 9, en zo verder tot het laatste cijfer met 1. Tel alles op; is de som deelbaar door 11, dan is het nummer geldig.

Neem 0417164300: 0×10 + 4×9 + 1×8 + 7×7 + 1×6 + 6×5 + 4×4 + 3×3 + 0×2 + 0×1 = 154. En 154 is 14 keer 11, dus het nummer is goed. Verwissel je weer de laatste twee cijfers, dan wordt de som 151 en gaat het mis.

Sinds 2020 geven Nederlandse banken ook nummers uit die niet aan de elfproef voldoen. De laatste tien cijfers zijn sindsdien niet meer landelijk uniek, en de mod-97-controle van het IBAN heeft de rol van de elfproef volledig overgenomen. Een nummer dat de elfproef niet haalt, kan dus tegenwoordig gewoon kloppen.

Wat een geldig IBAN je níet vertelt

Een kloppend controlegetal betekent alleen dat het nummer kán bestaan. Het zegt niets over wie de rekening heeft. Juist daar zit het risico bij oplichting: een fraudeur stuurt een factuur met een geldig IBAN, alleen staat die rekening op zijn naam en niet op die van je leverancier. Nederlandse banken tonen daarom bij een overboeking of de naam die je invult bij het rekeningnummer past. Neem die melding serieus en bel bij twijfel de ontvanger op een telefoonnummer dat je al kende.

Heb je toch geld naar een verkeerd nummer gestuurd, neem dan meteen contact op met je bank. De bank kan de ontvanger vragen het bedrag terug te storten, maar dat is geen garantie. Voorkomen is dus beter.

Zo pak je het voortaan aan

Controleer elk nieuw rekeningnummer vóór de eerste overboeking: plak het in onze IBAN-rekentool, kijk of het controlegetal klopt en vergelijk de bankcode met de bank die de ontvanger noemt. Maak daarna een klein testbedrag over en wacht op bevestiging voordat je de grote betaling doet. Vijf seconden controleren scheelt weken terugvragen.